MOSKOVA-

İsrail dış politikasında uzman akademisyenin gözüyle Ortadoğu’daki gerilimlerin sebepleri ve sonuçlarını söyleştik.   

ÇATIŞMA ÇIKARSA İRANDAKİ 200 NÜKLEER HEDEF VURULUR

- İran’a yönelik bir ABD saldırısı olabilir mi olursa nasıl bir savaş olur?

- Başlangıçta ABD’nin İran’ı vurmaya hazır olacağını sanmıyorum. Ahmedi Necat’ın çevresi de bu çatışmanın çıkmaması için çaba harcayacaktır. İran’ın büyük bir saldırısı yâda Irak ve Afganistan’da büyük bir provokasyona yol açmadıkça bir çatışma çıkmayacaktır. Ama benzer bir kışkırtma olursa, ABD veya İsrail İran’ın önleyici saldırılar geliştirebilir. Bunu silah ürettiğinden şüphelenilen 35 Nükleer santralini ve farklı nükleer çalışma yapan 200’e yakın tesisi vurarak yapabilir. Sadece bunlarda değil İran’ın tüm hava savunma sistemi, yine deniz savunma sistemini ve demir yollarını vuracaktır. ABD hava sahasını ele geçirdikten sonra karadaki hedefler üzerinde istediğini yapabilir.

ABD geçmiş işkâl hareketlerinde Vietnam’da görüldüğü gibi önce ülke yönetimini ele geçirip daha sonra direniş noktalarını, köyleri ve farklı engel oluşturan noktaları vuruyordu. Yine ikinci dünya savaşında kentleri bombalıyordu. Bu yöntem ile çok fazla sivil kayıpların meydana geldiğini gördü. Şimdi farklı yaklaşarak direk devleti ele geçirip yönetmeye çalışıyor. Bu anlamda İran’a yönelik saldırı olsa bile bunun karadan olacağını sanmıyorum. İran’ın normal koşullarda bile 900 bin askeri var. Dünyanın en büyük ordularından birine sahip, olağan üstü bir durumda ise bu sayı daha da artar ve büyük bir orduya dönüşür. Bu yüzdende ABD bir kara savaşından kaçınacaktır. Zaten Irak ve Afganistan savaşı ABD’nin elini bağlamış durumda, başka bir cephe açması güç

İSRAİL İRAN YÖNETİMİNİ DEĞİŞMESİNİ İSTİYOR

- Bu gerginlikte ya da olası bir çatışmada İsrail nasıl bir duruş içinde olacak ve yine İsrail-Filistin sorunu bu gerginliklerden nasıl etkileniyor?

İsrail için İran’ın nükleer tesislerinin ortadan kaldırılması iyi olur. Ancak İran ortadan kaldırılsa bile İran’ın “İsrail’i haritadan silme” fikri yeryüzünde kalacaktır. İsrail’de İran’ın nükleer silaha sahip olmasını engelleyemeyeceğini biliyor. Bunun yerine bunu durdurmak veya ertelemek istiyor. İsrail’in asıl amacı İran’ın İsrail’i haritadan silme fikrinin ortadan kaldırılması. Bunun için İran yönetiminin değişmesi gerekir.  İsrail’in kendisinin de İran’ı etkisiz kılacak askeri gücü var; ama İsrail kendi sorununu İran halkı ile değil İran yönetimiyle olduğunu belirtiyor. Eğer biri sizi tehdit ederse, olursa ne olur? O zaman ya teslim olur, yâda kendinizi vuran olursunuz, yâda düşmanınıza saldırırsınız.

İran’ın nükleer programı durmadı sürekli sürdürülüyor. Barışçıl amaçlarla olursa bir sorun olmaz, Çin, Hindistan, Rusya ve daha birçok ülke bu iddia ile üretim yapıyor. Sovyetler Stalin döneminde nükleer üretimin barışçıl olduğunu iddia ediyordu. Şimdi her kesin elinde nükleer silah var. Acaba bunlar nereden geldi? Bu yüzdende eğer sorunlar ağırlaşırsa İsrail önleyici saldırılarda bulunabilir. Eğer bu çatışma kritik bir sürece girerse ABD müdahale eder.

İRAN FİLİSTİN SORUNUNU BİR ARAÇ OLARAK KULLANIYOR  

Filistin bu gerginliklerden etkileniyor ve çatışma olursa daha fazla etkilenir. Zaten Hamas Ortadoğu’da İran’ın silahı gibi hareket ediyor. Mısır yâda diğer Arap ülkelerinin değil, zaten ilginç olan burası Sünni Hamas Şii İran’ın silahşoru gibi hareket ediyor. Filistin sorunu da İran için bir araç veya silahtır, başka bir maneviyatı yok. Filistin sorununu kendi halkını rejim çevresinde toplamak için bir araç olarak kullanıyor.

FİLİSTİN’İN DEVLET OLMA ZEMİNİ ORTADAN KALKIYOR

Her ne kadar Filistin devletinin kurulmasını Mısır, Ürdün mültecilerden kurtulmak için istese de Filistin’in bu zemini ortadan kalkmış durumda. BM bile bunun için yer ve sandalye ayırdı, Filistin’in tüm nesillerini mülteci olarak kabul etti. Oysa diğer mülteciler sadece bir nesil mülteci kabul ediliyor. Bu Filistin halkından kaynaklanmıyor, bu onların aşiret ve siyasi hareketlerinin parçalı olmasından kaynaklanıyor. Sizin devlet kurmanız için önce bir parça toprağınızın olması gerekiyor oysa Filistinliler kaçıp gidip uzaktan devlet, devlet diye bağırıyor. Bu durum İsrail-Filistin sorunu için bir felaket. Çünkü böyle neredeyse Filistin’in devlet olma zemini ortadan kalkmış durumda.

ORTADOĞU YENİ BİR ÇATIŞMAYI KALDIRABİLECEK DURUMDA DEĞİL

-Olası bir çatışmadan Irak nasıl etkilenebilir?

Irak’ı Irak yapan Saddam rejimi idi. Irak zaten parçalıydı, Saddam rejimi onu tutuyordu. Şimdi Saddam rejimi yerine ABD rejimi geldi ki bu da Saddam rejiminden daha az despot değil. Bu yüzden Kürtler fiili bir devlet olmuş, Şiiler de öyle. Şiiler, Suniler etnik-dini gruplar iç içe geçmiş, Durum böyle olunca böyle bir zeminde devlet kurmakta çok güçtür. ABD bu parçaları bir birine yapıştırıp devlet kurmaya çalışıyor.

Ama İran da bir savaş olursa o zaman İran, Iraktaki Şii kesimler üzerindeki nüfuzunu daha açık kullanacak ve bölgenin durumu daha kötü olacaktır. Bu gün var olan durumda Hindistan ile Suriye arasındaki tüm bölgede çatışma var, çatışmanın en az olduğu yer İran. Afganistan da Irak’a döndü. Afganistan, Lübnan, Kürdistan, Irak ve bunların etkisiyle diğer yerler.

ARAPLAR İRAN’I DESTEKLEMİYOR

-Bu gerginliklerde (yâda herhangi bir çatışma olursa) Arap âleminin tutumu nasıl olur? Şu anda oldukça sessizler?
   
Ben ABD’nin İran’a müdahale edeceğini sanmıyorum. Ancak ABD, İran ile İsrail arasındaki bir çatışmaya seyirci kalıp ortam ısındıktan sonra İran’a müdahale edip, bütün bölgeyi karma karışık edip güçsüz düşürdükten sonra hepsiyle ilişkilerini yenileyebilir. ABD, birçok kez böyle yaptı, pragmatisttir. Bu durumda Arap âlemi İsrail ve ABD’yi suçlayacaktır. Onlar İsrail ve ABD ye karşıt bir dil kullansa bile İran’ı desteklemeyecektir. Arap âlemi İran’dan korkuyor ve onun politik tutumlarını benimsemiyor. Suudi Arabistan ve Mısır İran’ın fazla güçlenmesini istemiyor. Suudi Arabistan daha önce kendisinde olan ideolojik üstünlüğün İran’a Ahmedi Necat’a geçmesinden büyük rahatsızlık duyuyor. Suudi Arabistan’ın doğusundaki Şiiler, Bahreyn, Katar ve Kuveyt’teki Şiiler İran’ın etkisi altında. Lübnan’daki Şiiler zaten öyle söz ettiğim ülkelerdeki Şiiler İran’ın kolonları gibiler. Arap âlemi için bu büyük bir risk. İran ve Arap Emirlikleri arasındaki toprak sorunu hala sürüyor. Yine büyük ve küçük Tomba körfezleri konusunda büyük sorunlar yaşıyorlar.

İran’la çıkarları uzlaşan tek devlet Suriye’dir. İran-Irak savaşında İran’ı destekleyen tek Arap devleti Suriye’ydi. Bunun dışında Suriye’yi yürüten Şii ve Alevi kesimler zayıflayan devletleri için zorunlu olarak İran’ı destekliyorlar. Ama Suriye’de her an İran’ı satmaya hazırdır. ABD’nin Suriye’yi kabullenmesi için Suriye temsilcileri Annapolis’e gidip görüşmek istedi. Bunun için ABD’nin onları kabullenmesi yeterli.

Tabi İran’ın destekleyicileri var. Hizbullah ve bazı örgütler var ve Arap ülkelerindeki bazı hareketler İran’ı destekliyor. Ayrıca Şii Sünni çelişkisi derinleşiyor. 1200 yıl önceki çelişki yeniden başlıyor. Bu çelişki bu gün körfezde ve Lübnan’da ayaktadır. Bu yüzden Arap devletlerinin İran’a destek vermesi beklenemez.

TÜRKİYE NÖTR KALIYOR!
 
-Türkiye bu konuda hala çok belirsiz bir tutum içinde siz ne düşünüyorsunuz?

Türkiye Saddam dönemindeki yaklaşımını ortaya koydu. Saddam’ı sevmemesine rağmen PKK ile çatışması ve Kürtlerin bağımsızlık savaşından çekindiği için ABD’ ye destek vermedi ve üslerini açmadı. Son yıllarda da kendi içinde büyük sorunlar yaşıyor. Ordu ile İslamcılar arasında büyük sorunlar var. Bu yüzdende Türkiye katı bir tarafsızlık politikası izleyecek. Türkiye ABD ile İslam âlemi arasında balansı koruyacak.

RUSYA SERT TARAFSIZLIK POLİTİKASINI SÜRDÜRECEK

-Rusya İran’ın yanında yer alabilir mi?
 
Hayır Rusya Türkiye’den daha fazla nötr kalacak. Çünkü İran Rusya’nın en ağır sorunları olan komşusudur.  Rusya için İran ne şimdi nede gelecek için çok hayırlı bir komşu değil. Zaten Persler ile Rus çarlığı arasında 300 yıl süren savaşları unutmadılar. 20 yy. başlarında Persiya neredeyse bütünüyle Rusların kontrolüne girmişti.  Her ne kadar Lenin demir yolları ve Hazar gemiciliğini Ruslardan alıp İran’a verse de bu İran halkında sıcak bir ilişki yaratamadı. İran Kafkasya ve Orta Asya arasında stabilize rol oynuyor, bu Rusya’nın işine geliyor.

Ama Rusya kesinlikle İran’ın Nükleer silah edinmesini istemiyor, ilerde Hazardaki enerji kaynaklarının paylaşımı için iyi olmayacaktır. Çünkü ilerde Hazar’ın statüsü için İran-Rus kapışması kaçınılmaz olacaktır.

Bu Rusya’nın ABD- İran çatışmasını istediği anlamına gelmiyor. Rusya kesinlikle bir İran-ABD çatışması istemiyor. Bunu hem ABD’nin bölgeye hâkim olmasından hem de olası bir mülteci akınından dolayı istemiyor. Bir ABD-İran savaşında Kalmikya, Astraxan ve Dağıstan bölgelerine büyük bir mülteci akını yaşanabilirç Rusya İran’dan dolayı ABD ile de çatışmayacaktır. Rusya, ABD ile çelişkiye girmemek şartı ile İran’a barışçıl amaçlarla nükleer enerji üretmek için oldukça uygun koşullar sunuyordu. Ama eğer İran daha hızlı ve daha fazla şey istiyorsa o zaman dünya bunun silah üretimi için yapıldığını anlar. Elbetteki İran’ın bu duruma düşmemesi için ona yardımcı olacaktır; fakat bunu kendi çıkarlarını göz ardı etme pahasına yapmayacaktır.

TÜRKİYE ŞAM İLE TELAVİVİ UZLAŞTIRAMAZ  

-Türkiye, Şam ile Telaviv arasında arabuluculuk yapıyor ve bu iki ülke arasındaki sorunları giderebileceğini iddia ediyor. Bu iddiaya ne kadar şans tanıyorsunuz?
    
Suriye için barış, Golan Tepelerini almakla mümkündür. Asıl sorunda burada, İsrail savaş yoluyla kazandığı toprakları neden geri versin? İsrail eski başkanlarından Rabin bu tepeleri Araplara vermek istiyordu, artık bu hayal ortadan kalktı. Golan Tepelerinin böyle verileceği fikri kendini kandırmadır. Buralara Yahudiler yerleşti. İsrail ile Suriye arasında barış hiçbir zaman olmayacak. Bu tepeler 25 yıldır İsrail’in elinde ve onda kalacak.
Bu konu BM ve Arap Birliğinde çok konuşuluyor olsa da İsrail’in umurunda değil. Üzerinde baskı olan Olmert zor durumda olduğundan Suriye ile diyalog kuruyor.

Hafız Esat döneminde İsrail- Suriye sınırı en sakin sınırdı. Çünkü İsrail iki defa Bakaa’da Suriye’yi vurduktan sonra Suriye üçüncü saldırıyı kaldıracak durumda değildi.Yakın zamanda İsrail Suriye topraklarındaki İran reaktörünü vurduğunda, Suriye bunu görmezlikten geldi. Bu konuyu BM’ye bile şikâyet etmedi. Bu vurulan hedeflerde farklı bir şey olduğu anlamına geliyor. Yani vurulan yerde suç teşkil eden bir şeyler vardı ve Suriye yönetimi sesiz kalmanın daha yararlı olacağını düşündü. Suriye yönetimi İsrail’le savaşmak yerine diyalog kurmayı uygun gördü.

TÜRKİYE İLE İSRAİL STRATEJİK ORTAK

-Kürtler ile Araplar arasında da sorunlar olmasına rağmen İsrail neden Kürt karşıtı bir politika izliyor?

Araplardan söz etmek, Slavlar yâda Romanlardan söz etmek gibidir. Bunlar aynı büyük ulusun halkları da olsalar bir birleriyle ilişkileri yok. Yine İsrail vatandaşı Dürzîler de Bedeviler de İsrail ordusunda yer alıyor. Bir çok halk kesimleri var ki bunlara Arap diyoruz. Kürdistan stratejik bir nokta olduğunda ancak İsrail için önemli bir nokta olacaktır. Çünkü şimdi Kürdistan bir devlet değil bir coğrafya. Henüz devlet olmamış bir halk. Bu koşullarda İsrail balansı tutturtmaya çalışacaktır. Çünkü unutmamak gerekir ki orası Ortadoğu dünkü düşmanlar bu gün işbirliği yapıyor yarın ne yapacaklarını da kimse kestiremez.

Bu gün Filistinliler içinde çok sayıda Kürt var. Bunlar Selahattin döneminden kalan Kürtlerdir. Kürtlerin Selahattin döneminde birçok kabilesi burada kalmış. Selahattin Arap âleminin kahramanı olsa da bu onun Kürtlüğünden bir şey eksiltmez. Daha Eyyubiler iktidara gelmeden önce birçok Kürt kabilesi Filistin’e gelmişti.  Halit Selami, Muhammet Reşit ve Naşaşiler Kürt’tür. Bu günde Kürdistan da birçok Yahudi var, bunlar Kürtler ile Yahudiler arasında köprüdür.

KÜRTLER ÖZGÜCÜNE GÜVENMELİ

Ama Filistinlilerin içindeki birçok Kürt İsrail’e hiçte dostça bakmıyorlar, bunlar hiçte köprü değil. Yahudilerin Kürtlere ve Kürdistan’a sempatileri çok bunu biliyorum. Kürtlere yardımda bulunmakta istiyorlar, ilişkiler için büyük bir potansiyel var. Ama insan geleceğin politikalarını kestiremiyor.

Zaten bölgede ABD var, orada ABD siyaseti geçerli. Başka kimsenin burada farklı bir çizgi izlemesini istemiyor. ABD Kürtlere verdiği tüm sözleri yerine getirmeyecektir. Zaten Kürdistan 20 yy.dan beri haritalarda ortaya çıkmıştır. Yani Kürtler kendi sorunlarını kendileri çözmeli, komşuları ile ilişkilerini kendileri düzenlemelidir. Kürtler unutmamalıdır ki bu konularda fazla müttefikleri olmayacaktır. Kürtler kendi öz güçleri ile kendilerini korumalıdır.

İsrail Kürtlere karşı savaşan Suriye ve İran gibi ülkelere destek vermesi düşünülemez. Ama Türkiye ve İsrail stratejik ortaktır. Bu konuda kimsenin yapabileceği bir şey yoktur. Elbetteki ilişkileri var nasıl ki ABD ve Rusya’nın ilişkilerinin kesilmesini beklemek yanlış olur ise Türkiye ve İsrail’in de öyle, bu yaşamın realitesidir. Geleceği kestirmek güçtür, Kürtlerin yaşadığı Kürdistan büyük bir coğrafya bekli de büyük Kürdistan’ı kurmak ütopyadır. Bunun yerine mümkün olanı düşünmeli. Örneğin şimdi reel hale gelen Güney Kürdistan’dır. Onun resmileşmesi içinde biraz zamana ihtiyaç vardır. Ortaya çıkan fırsatları değerlendirirlerse çok kısa sürede de devlet olabilirler. Örneğin hem ABD hem Stalin o kadar Churchill’den rahatsız olurlar ki onun inadına İsrail’i kurmak isterler. O koşullarda kurulmasaydı belki de bir daha kurmak çok daha güç olabilirdi. Kürtlerde yakaladıkları koşulları iyi değerlendirmelidir. Tabi ilerde diğer parçalarda da koşullar doğabilir, örneğin İran’da oluşması mümkün. Yine diğer parçalarda öyledir. Belki ilerde bu parçalar birleşir yâda Hırvatlar, Sırplar ve diğer balkan ülkeleri gibi bağımsız ülkeler olurlar. Balkanların çoğu aynı halktan ama farklı devletler kurmuş. Belki de Kürtler de Balkanlarda olduğu gibi ayrı devletler gibi dururlar.

TÜRKİYE KÜRT SORUNUNU ÇÖZMEK ZORUNDA

Türkiye’deki Kürt sorunu büyük bir sorun. Yani Türkiye yi yıkılacak yâda çözülecek noktasına getirebilecek kadar büyük. Bunu çözmenin yollarını bulmalı örneğin ekonomik, sosyal, kültürel ana dilde eğitim, devlete siyasi katılım gibi temel haklarını tanırlarsa o zaman bu sorunu çözmek daha kolay olabilir. Ama Türkler Kürtleri geçmişteki politikaları gibi dağ Türkleri gibi görürse sorun daha da ağırlaşır. Çünkü sonuçta Kürtlerin kendi kimliği var, başkasının geçmişine bağlanamaz yâda onunla tanımlanamaz. PKK Kürtlerin geçmişidir. Ama PKK 20. yy eylem biçimini sürdürmemelidir. Yani her iki tarafta yöntemlerini gözden geçirmese bu sorunun ağırlaşacağı anlaşılıyor.    

RAHMİ YAĞMUR - ANF